Nhập siêu tăng mạnh
 

Chưa bao giờ trên các mặt báo kinh tế Việt Nam mà vấn đề nhập siêu tăng mạnh và lạm phát được nhiều chuyên viên kinh tế quan tâm nhiều đến như vậy. Nhập siêu tăng mạnh làm trầm trọng thêm những vấn đề kinh tế vĩ mô như điều chỉnh tỷ giá hối đoái, dự trữ ngoại hối, ảnh hưởng đến chiến lược xuất nhập khẩu của Việt Nam. Trong khi đó, chỉ số giá cả tiêu dùng leo thang lại trực tiếp tác động đến người tiêu dùng, mà nhất là những người nghèo và tầng lớp lao động có thu nhập thấp.
 

Trong năm 2010, Việt Nam nhập siêu khoảng 12 tỷ đô la. Đóng góp vào lượng nhập siêu này, Việt Nam nhập tới trên 20 tỷ đô la hàng hoá từ Trung Quốc, trong khi Việt Nam dù đã cố gắng hết sức cũng chỉ xuất sang được nước này chừng hơn 6 tỷ đô la.
 

Đáng lưu ý là trong năm vừa qua, Việt Nam nhập khẩu hàng xa xỉ lên đến hơn 10 tỷ đô la, dù chủ trương nhập siêu đã được hạn chế mạnh mẽ bằng các biện pháp như hạn chế cấp ngoại tệ nhập khẩu hàng xa xỉ hay tăng thuế tiêu thụ đặc biệt.
 

Hồi cuối năm ngoái, công ty Moody's đã hạ mức tín dụng ngoại tệ dài hạn của Việt Nam từ Ba3 xuống còn B1, với triển vọng tiêu cực. Ông Thomas Byrne, Phó tổng giám đốc Moody’s ở Singapore cho biết rằng “mối lo ngại chính là mối rủi ro về một vụ khủng hoảng cán cân thanh toán,” mà theo nhận định của công ty ông là đã tăng cao ở Việt Nam vì thâm hụt cán cân thanh toán trong 3 năm qua, và sự sút giảm của mức dự trữ ngoại hối.

Theo lý giải của ông Bùi Trinh, vụ Tài Khoản Quốc Gia vì sao Việt Nam lại có mức nhập siêu cao đến như vậy là do: Cơ cấu kinh tế. Khi chọn ngành sản xuất, cần phải chú ý đến 2 yếu tố là “chỉ số lan tỏa nội địa” và “chỉ số kích thích nhập khẩu.” Ở Việt Nam, một số ngành có chỉ số lan toả nội địa thấp, trong khi chỉ số kích thích nhập khẩu lại tăng cao bất thường.
 

Ngoài ra, theo ông Trinh thì hiệu quả sản xuất kinh doanh của nhiều ngành nghề tại Việt Nam còn yếu dẫn đến Việt Nam phải nhập khẩu để bù lấp cho những khoản thiếu hụt này.
 

Diễn giải về hiện trạng cán cân thanh toán Việt Nam, ông Bùi Kiến Thành, một chuyên gia kinh tế độc lập tại Việt Nam nhận xét:
 

“Nếu chúng ta có thể làm được vấn đề giảm thiểu cán cân thương mại bị thâm hụt thì mình tạo được lòng tin cho những người nghĩ đến đồng bạc Việt Nam. Nếu không làm được vấn đề giảm thiểu cán cân thương mại, thì sẽ kéo dài được bao nhiêu lâu như thế.
 

Dự trữ ngoại hối của chúng ta hai mươi mấy tỷ năm rồi xuống còn mười mấy tỷ, thì nó sẽ đi đến đâu. Dầu sao đi nữa trong một đất nước muốn phát triển thì cũng phải tổ chức làm sao cho vấn đề ngoại thương tốt, cán cân thương mại được cân bằng và xuất siêu như một số nước khác.”
 

Chỉ số giá tiêu dùng

Một người bán hàng rong ở Hà Nội. AFP photo

Thông thường khi cán cân thanh toán thâm hụt, các nhà lập chính sách thường hay sử dụng tỷ giá hối đoái làm phương tiện cứu chữa khoản chênh lệch xuất – nhập khẩu. Vì khi đồng Việt Nam giảm giá trị, thì các mặt hàng xuất khẩu từ Việt Nam sẽ rẻ tương đối so với các nước khác, và điều đó sẽ khuyến khích được xuất khẩu cho Việt Nam.
 

Tuy nhiên, theo ông Bùi Kiến Thành thì việc giảm giá đồng bạc nhằm khuyến khích xuất khẩu cũng có mặt trái của nó, vì dĩ nhiên khi xuất khẩu thuận lợi, thì ngược lại nhập khẩu lại khó khăn. Ông Thành cho biết:
 

“Còn về vấn đề xuất khẩu, dùng tỷ giá làm biện pháp khuyến khích xuất khẩu thì chỉ hợp lý đến mức nào thôi chứ không phải ở Việt Nam áp dụng được các nước khác. Khi đồng bạc rẻ xuống, người ta xuất khẩu được nhiều hàng hoá có hàm lượng nội địa nhiều, còn Việt Nam nhập khẩu vào 80-90% nguyên liệu để mà sản xuất hàng hoá xuất khẩu, thì khi tỷ giá lên, giá thành lên thì mình chưa chắc xuất khẩu tốt hơn mà ngược lại làm tăng chỉ số giá tiêu dùng trong nước lên. Từ đó tạo ra những khó khăn khác.”
 

Vấn đề bất ổn thứ hai, mà hầu như bất cứ một tờ báo kinh tế nào cũng đề cập đến, đó là việc tăng chỉ số giá tiêu dùng hay còn gọi là lạm phát. Trong kỳ họp quốc hội cuối năm 2010, Chính phủ ước tính chỉ số giá tiêu dùng chỉ dao động khoảng 7-8% nhưng trên thực tế, con số này của năm 2010 là 11,75%.

Theo lời Phó Chủ tịch Quốc Hội Nguyễn Đức Kiên thì khi tăng trưởng kinh tế chỉ đạt chưa đến 7% mà “mức tăng giá cao gần gấp đôi 12% mức tăng trưởng kinh tế là vấn đề rất đáng phê bình.” Ông Kiên cũng nêu một thí dụ so sánh, nếu ở Trung Quốc, tăng trưởng kinh tế khoảng 10% thì lạm phát chỉ xấp xỉ 5% còn Việt Nam thì ngược lại. Vấn đề càng trở nên trầm trọng hơn khi 2 tháng đầu năm 2011, lạm phát tiếp tục là chủ đề được bàn thảo nhiều, nhất là giá xăng vẫn tiếp tục tăng và giá điện dự kiến sẽ tăng hơn 18% vào ngày 1/3 tới đây.
 

Ảnh hưởng đời sống người dân
 

Để tìm hiểu xem mức lạm phát như vậy, sẽ ảnh hưởng đến đời sống người dân thế nào, chúng tôi có nói chuyện với một chuyên viên của Bộ Nông nghiệp và Phát triển Nông thôn. Anh Hải Minh cho biết, mặc dù năm vừa rồi anh cũng được hưởng mức lương tăng thêm do trượt giá, nhưng khoản này không bù nổi mức giá thay đổi đến chóng mặt tại Việt Nam và sau khi cộng mọi chi tiêu, thì gia đình không dư ra một khoản nào cho tiết kiệm:
 

Lạm phát tăng cao ảnh hưởng đến đới sống người dân lao động. AFP photo

“Mức lương của tôi có hệ số 3 phảy nhân với mức lương cơ bản khoảng 750,000 thì sẽ rơi vào khoảng độ 2,200,000, tương đương với 100 đô la Mỹ/ 1 tháng. Theo tình hình lạm phát năm vừa rồi, lương công chức cũng được tăng nhưng rất là thấp, so với tình hình chung, nó ảnh hưởng trực tiếp đến đời sống của cán bộ như chúng tôi, từ những thứ thiết yếu như điện nước, xăng dầu, điều đó gần như là bất khả kháng và chúng tôi phải chấp nhận trong một điều kiện hoàn cảnh chung của đất nước.”
 

Tuy nhiên, đối với tầng lớp có thu nhập thấp ở các vùng nông thôn thì lạm phát tác động trực tiếp đến đời sống họ và họ là những nhóm bị ảnh hưởng nhiều nhất. Trong lần trao đổi trước đây với đài chúng tôi, một nông dân vùng đồng bằng sông Cửu Long nhận xét về những gì mà mức trượt giá ảnh hưởng đến đời sống, việc làm của anh:
 

“Vật giá tất cả đều tăng, giá lúa cũng tăng so với năm rồi và các năm trước, nhưng tôi thấy thu nhập của mình vẫn vậy. Bán lúa được nhiều tiền hơn nhưng khi mua lại các thứ cũng cao hơn. Cụ thể phân bón tăng khoảng gần 30%, có một số loại phân tăng trên 30%, thuốc sâu thuốc bảo vệ thực vật cũng tăng từ 20% đến 30%. Cuộc sống bây giờ khó khăn vật giá cái gì cũng lên hết kể cả con cái đi học, tiền học phí tiền mua sách, tất cả mọi thứ linh tinh đều tăng.”

Điều người nông dân này trăn trở cũng là những quan ngại mà chủ nhiệm UB Pháp luật Nguyễn Văn Thuận thừa nhận “xét về chất, về sự thật của mức tăng trưởng, ngoài yếu tố sản xuất kinh doanh tạo ra thì phần lớn lại nằm ở tăng giá, đồng tiền mất giá. Người dân vẫn hỏi là năm nào tăng trưởng cũng cao, con số đẹp nhưng đời sống không tăng kịp so với con số đó.”
 

Ông Võ Trí Thành, Trưởng ban Nghiên cứu Chính sách Kinh tế quốc tế Hội nhập nhận xét về lạm phát tại Việt Nam:
 

“Ngoài những yếu tố tác động bên ngoài thì lạm phát cao là do ở Việt Nam có những câu chuyện liên quan đến nới lỏng chính sách tiền tệ, nới lỏng chính sách tài khóa và đó là một trong những nguyên nhân dẫn đến lạm phát cao. Vì thế những nhóm giải pháp để bình ổn kinh tế vĩ mô và đưa lạm phát xuống, quan trọng nhất là thắt chặt chính sách tiền tệ, thắt chặt chính sách tài khoá và chi tiêu công thì đây là những điều rất cơ bản.”

Các chuyên gia kinh tế cho rằng để có được một mức lạm phát chấp nhận được thì Việt Nam cần phải thực hiện đồng bộ các chính sách tiền tệ và tài khoá thắt chặt cũng như có mức kiểm soát mạnh hơn với vấn đề chi tiêu công. Ngay chính nội dung những bài báo được phổ biến tại Việt Nam ít nhiều cũng hy vọng bằng những nỗ lực của những nhà lập chính sách mà những vấn đề đau đầu như nhập siêu và lạm phát được khống chế và thu nhập thực của người dân được đảm bảo, để người dân được hưởng đúng giá trị của đồng tiền mà họ kiếm được.
 

Dân chúng ở đất nước Bắc Phi này đã phải chịu đựng bao nhiêu áp bức, bất công và đã đến lúc không còn chịu đựng được nữa, tất cả những người dân Tunisia cùng nhau xuống đường, cất lên tiếng nói phản đối chính phủ. Và chưa đầy một tháng, họ đã làm nên cuộc cách mạng, lật đổ chế độ độc tài của cựu Tổng thống Ben Ali. Ngọc Trân trình bày tiếp.
 

Cuộc cách mạng không có lãnh tụ
 

Đây là lần đâu tiên, một cuộc cách mạng ở đất nước Ả-Rập thành công mà không có bàn tay của quân đội, hay sự nhúng tay của một đất nước nào bên ngoài, mà tất cả đều do chính người dân Tunisia làm nên. Ông Muhammad al-Asi, lãnh tụ Hồi giáo thuộc Trung tâm Hồi giáo ở Washington D.C., cho biết: “Đây là lần đầu tiên, tôi lặp lại, đây là cuộc cách mạng đầu tiên ở 22 nước Ả-Rập, từ Iraq đến Moroco. Đây là lần đầu tiên người dân tự động xuống đường bày tỏ ý nguyện của họ để lật đổ một chính phủ độc tài”.
 

Không do quân đội trong nước hay sự ủng hộ của một chính phủ nước ngoài, mà cuộc cách mạng này cũng không có sự hiện diện của một lãnh tụ nào đứng ra lãnh đạo, bởi trong suốt giai đoạn cầm quyền, do chính sách độc tài, không một lực lượng đối lập nào ở Tunisia có cơ hội tồn tại hay phát triển.
 

Bất kỳ tiếng nói bất đồng hay ý kiến đối lập nào cũng đều bị dập tắt từ trong trứng nước, thế nhưng không vì thế mà người dân không dám đứng lên. Ông Seifeddine Ferjani, một nhà hoạt động nhân quyền, cho biết: “Sau 23 năm bị đàn áp, sau 23 năm hủy hoại nhân phẩm của những công dân Tunisia, sau 23 năm kiểm soát mọi lĩnh vực đời sống của người dân Tunisia về mặt xã hội, chính trị, kinh tế, cuối cùng người dân Tunisia đã nổi dậy.
 

Phải chăng đó là bối cảnh của một cuộc đảo chính hay có nên gọi là một cuộc đảo chính nội bộ hay không, tôi nghĩ rằng không thể gọi đây là một cuộc đảo chính, vì lý do đơn giản là quân đội không có đủ sức mạnh để thực hiện một cuộc đảo chính nếu như không có sự nổi dậy của đa số người dân. Vì vậy, vấn đề là ở chỗ, người dân của chúng tôi ở Tunisia đã nổi dậy, họ đã bị bắn, họ đã bị xịt hơi cay, họ đã bị đàn áp, và có tin tức về những trường hợp bị hãm hiếp xảy ra ở Kasserine. Cho đến nay, có khoảng hơn 200 người chết. Vì vậy, đây là một cuộc tổng nổi dậy, không phải là một cuộc đảo chính mang ý nghĩa bình thường”.

Người dân Tunisia bị đàn áp, bị khủng bố, bị nhũng nhiễu, cùng với nạn nghèo đói, thất nghiệp, lạm phát gia tăng, và nhất là tệ nạn tham nhũng, hối lộ hoành hành, là những nguyên nhân khiến cho sự bất mãn trong dân chúng đạt đến cực điểm. Và vụ tự thiêu hôm 17 tháng 1, của Mohamed Bouazizi, một thanh niên 26 tuổi, đã trở thành giọt nước cuối cùng làm tràn ly, thổi bùng ngọn lửa bất mãn trong dân chúng.
 

Các cuộc biểu tình ở Tunisia đã biến thành những cuộc nổi dậy của người dân. Và như chúng ta đã biết, sau những lần liên tục xuống đường của người dân Tunisia, chưa đầy một tháng, kể từ vụ tự thiêu của Mohamed Bouazizi, vào ngày 14 tháng 1, ông Ben Ali đã cùng gia đình trốn chạy khỏi Tunisia.
 

Nhiều người ngạc nhiên về sự thành công của cuộc cách mạng ở Tunisia bởi không có sự lãnh đạo của quân đội hay một lực lượng đối lập ở trong cũng như ngoài nước. Cô Selma Beji, người Tunisia, hiện đang học cao học ở một trường ĐH tại Mỹ, nói với đài CNN rằng, cô rất ngạc nhiên khi các cuộc biểu tình chủ yếu bắt đầu từ các nhóm thanh niên và mạng xã hội, có thể dẫn đến một cuộc nổi dậy, lật đổ tổng thống Tunisia cầm quyền suốt 23 năm.
 

Mạng xã hội đóng vai trò quan trọng
 

Cuộc cách mạng ở Tunisia thành công phải kể đến vai trò của các mạng xã hội như Twitter, Facebook và cả WikiLeaks. Facebook và Twitter đã kết nối những người Tunisia lại với nhau, thực hiện thành công các cuộc xuống đường lớn trên cả nước.
 

Ông Kusai Kedri cho biết: “Về cuộc cách mạng internet, các trang web đã đóng một vai trò quan trọng, là nền tảng giúp người dân Tunisia nhận ra rằng, có các kênh thông tin khác có thể vượt qua sự kiểm soát của chính phủ. Trong 23 năm qua, Ben Ali đã cố kềm kẹp người dân Tunisian bằng cách chuyển cho họ những thông tin sai lệch, như cho các đài TV mở nhạc suốt cả ngày. Đột nhiên, người dân nhận ra rằng họ có thể liên lạc với nhau. Họ có thể sử dụng Twitter, họ có thể sử dụng Facebook, họ có thể đăng tải những đoạn video lên YouTube.
 

Về cuộc cách mạng internet, các trang web đã đóng một vai trò quan trọng, là nền tảng giúp người dân Tunisia nhận ra rằng, có các kênh thông tin khác có thể vượt qua sự kiểm soát của chính phủ.
 

Ông Kusai Kedri
 

Và điều này đã giúp, như là virus lan truyền, cơ bản là làm cho người dân nhận ra rằng, thực tế ở thế giới bên ngoài có nhiều điều ngoài những điều mà chế độ này, chính phủ này muốn họ biết. Tất cả điều này đã giúp và sẽ giúp dân Tunisia làm cho thế giới biết về đời sống của họ và tôi hy vọng, hôm nay những công cụ này sẽ duy trì sự tự do mà họ đã chiến đấu để giành lấy”.
 

Đây không phải là lần đầu tiên các nhà báo tự do đóng vai trò quan trọng trong việc cung cấp thông tin và hình ảnh, cũng như cộng tác với các phương tiện truyền thông chính thống để đưa tin về các cuộc biểu tình. Năm 2009, sau cuộc bầu cử tổng thống ở Iran, các trang mạng xã hội đã trở thành một trong những phương tiện quan trọng, huy động hàng trăm hàng ngàn người Iran xuống đường, chống lại kết quả bầu cử bị cho là gian lận.
 

Đàn áp, nhưng không thể dập tắt tiếng nói
 

Trở lại vấn đề Tunisia, những ngày đầu khi người dân xuống đường, chính phủ Ben Ali đã thẳng tay đàn áp với những người biểu tình, ra lệnh cho cảnh sát tấn công đám đông, cho phép cảnh sát bắn vào bất cứ người biểu tình nào không nghe theo lệnh, đóng cửa các cơ quan truyền thông và các trang web. Các blogger cũng đã bị chính phủ tấn công vào tài khoản, lấy cắp mật mã, xóa thông tin, nhằm ngăn chặn những thông tin, hình ảnh về cuộc nổi dậy của người dân ở Tunisia đến với thế giới bên ngoài.
 

Ông Evan Hill, một nhà báo mạng cho biết: “Có một cuộc chiến tranh mạng diễn ra giữa chính phủ Tunisia và các nhà hoạt động. Tunisia luôn kiểm duyệt các trang web tin tức và các trang mạng như Facebook. Chính phủ cũng xóa các trang Facebook mà họ cho là ảnh hưởng đến chế độ. Rất nhiều người Tunisia nói rằng, có ai đó thường xuyên truy cập vào trang Facebook và các tài khoản Gmail, đánh cắp mật khẩu của họ. Và nếu như họ nhận được mật khẩu trở lại, hầu hết các thông tin của họ đã bị xóa.
 

Twitter hiện không gặp những vấn đề trục trặc kỹ thuật tương tự như vậy. Có nhiều người dùng internet ở Tunisia đã sử dụng phương pháp trèo tường lửa, và họ có thể lén ra ngoài, thoát khỏi các công cụ giám sát của chính phủ và họ có thể truy cập vào các trang tin tức quan trọng để nhận thông tin”.
 

Các nguồn thông tin, dữ liệu được cung cấp từ các blogger trên Facebook, Twitter, và video trên YouTube đã hỗ trợ rất lớn trong cuộc cách mạng ở Tunisia và các nước Arab. Các trang mạng xã hội này không chỉ chia sẻ thông tin giữa những người dân Tunisia mà còn với thế giới bên ngoài. Hình ảnh những người biểu tình đã được những người Ả Rập, cũng như các nhà lãnh đạo chính trị trong và ngoài nước quan sát và theo dõi chặt chẽ.
 

Ông Marc Lynch, Giám đốc Viện Nghiên cứu Trung Đông, thuộc trường ĐH George Washington, cho biết: “Một bài học khác đó là, họ muốn làm bất cứ điều gì họ có thể, để cấm không cho các phương tiện truyền thông lên tiếng, để ngăn chặn việc đưa tin về các cuộc biểu tình, để các cuộc biểu tình không thể bắt đầu gia tăng ngoài tầm kiểm soát. Tôi nghĩ rằng các nhà lãnh đạo Ả Rập vô cùng lo sợ trước những gì họ đã thấy ở Tunisia, nhưng tôi muốn nghĩ rằng phản ứng của họ sẽ thay đổi theo hướng cởi mở hơn thay vì ngược lại”.
 

Mối liên hệ giữa các trang mạng xã hội và các phương tiện truyền thông chính thống cũng đóng vai trò quan trọng trong các cuộc biểu tình chống chế độ độc tài ở Tunisia và các nước Ả Rập. Ông Ayman Mohyeldin, phóng viên Đài Truyền hình Al Jazeera, cho biết:
 

“Những gì họ muốn chúng tôi làm là thực sự liên lạc với những người bạn khác, các thân nhân ở các thành phố khác bên trong Tunisia. Nhưng sức mạnh của internet, sức mạnh của truyền thông đã nhân lên, cho phép chúng tôi vươn tới số lượng quần chúng vô cùng lớn. Cuối cùng là, nó trở thành một công cụ kết nối cho phong trào này, một công cụ kết nối cho cả nước và có lẽ cho toàn bộ khu vực trong những năm tới”.
 

Cuộc cách mạng ở Tunisia thành công trong việc lật đổ chế độ độc tài, đã chứng minh với thế giới rằng, mọi chế độ độc tài, đi ngược lại nguyện vọng của đa số dân chúng, sẽ bị chấm dứt khi người dân bị dồn tới đường cùng. Một khi sự chịu đựng những bất công trong xã hội của dân chúng lên tới đỉnh điểm thì chắc chắn các nhà lãnh đạo độc tài sẽ phải ra đi.

Tòa án nhân Hà Nội vừa mới xử lại và giữ nguyên bản án sơ thẩm phạt 4 năm tù giam, kỹ sư Phạm Văn Trội, 3 năm tù giam đối với nhà văn Trần Đức Thạch và nhà giáo Vũ Hùng về tội tuyên truyền chống Nhà nước.

Ngày 20-01-2010 tòa án nhân dân cấp sơ thẩm thành phố Sài Gòn sẽ xử vụ các nhận vật trí thức trong đó có Luật sư Lê Công Định, kỹ sư Nguyễn Tiến Trung bị truy tố về tội âm mưu lật đổ chính quyền.

Và ngày 21-01-2010 tòa án nhân dân Hải Phòng cũng mở phiên xử phúc thẩm để xử lại vụ 6 nhân vật khác về tội tuyên truyền chống Nhà nước, trong đó nhà văn Nguyễn Xuân Nghĩa bị coi là chủ mưu, được yêu cầu cho biết nhận xét của ông về những phiên xử hàng loạt nói trên.

Luật sư Trần Thanh Hiệp, chủ tịch Trung Tâm Việt Nam về Nhân Quyền, trụ sở đặt tại Paris, nói rằng ông rất quan tâm trước bước leo thang đàn áp rất đáng quan ngại hiện nay của bộ máy cầm quyền Hà Nội.

Sau đây xin mời quý vị theo dõi cuộc trao đổi giữa Việt Long của đài Á Châu Tự Do và Luật sư Hiệp. 

Leo thang đàn áp

Việt Long: Trong những phiên xử tại Việt Nam như vừa được trình bày, có lẽ công luận đang chờ theo dõi diễn tiến vụ xử 4 nhân vật được quốc tế biết đến nhiều, mà hồ sơ tội trạng đã được thiết lập chiếu điều 79 Bộ luật hình sự xử lý tội âm mưu lật đổ chính quyền. Cảm tưởng của luật sư ra sao về các mặt nhân quyền, công lý ở Việt Nam trước những phiên xử dồn dập như vậy?

LS Trần Thanh Hiệp: Quang cảnh náo nhiệt trong sinh hoạt tư pháp vừa được nêu lên đó mang nhiều ý nghĩa vừa đã rất rõ vừa lại chưa rõ. Theo tôi, có một điều đã rất rõ đó là tình trạng căng thẳng này trong xã hội bắt nguồn từ sự chống đối đường lối cai trị của nhà cầm quyền ngày càng gia tăng và càng tỏ ra không còn là việc nhỏ nữa, không thể bỏ qua hay giải quyết bằng biện pháp hành chánh được mà phải nhờ đến tòa án. Nếu luật pháp mà tốt nghĩa là thuận lòng người và tòa án là trọng tài vô tư thì mức độ căng thẳng sẽ sút giảm vì công lý được thực hiện.

Nhưng việc tòa phúc thẩm Hà Nội trong vụ Phạm Văn Trội-Trần Đức Thạch vẫn giữ nguyên những mức hình phạt của tòa dưới mặc dù các đương sự đã kháng cáo cho thấy là công lý vẫn chưa xuất hiện. Tất nhiên còn phải đợi thêm kết quả của hai vụ sắp xử thì mới rút ra được những kết luận đầy đủ. Vậy trong khi chờ đợi thì tôi có thể nói rằng công lý vẫn ở đằng trước và cho đến phiên xử vừa qua của tòa phúc thẩm Hà Nội thì cuộc đàn áp đối lập ở Việt Nam vẫn tiếp tục qua những bước leo thang mới.

Nguyễn Tiến Trung.Photo courtesy nguyentientrungblog.

LS Trần Thanh Hiệp: Tuy tôi đã thận trọng để nói rằng có những bước leo thang đàn áp mới nhưng thật ra cũng đã có leo thang trong vụ án Phạm Văn Trội-Trần Đức Thạch. Tòa phúc thẩm không leo lên một bậc mới nhưng đã đứng ở bậc cũ mà tòa dưới đã leo, tức là tòa này đã bướcthêm một bước leo thang đàn áp đối với những người dân hoạt động dân chủ ôn hòa. Tôi sẽ xin bàn sau nếu có cơ hội, về vụ án Nguyễn Xuân Nghĩa sắp xử trong những ngày tới.

Nhưng trong vụ Lê Công Định, Nguyễn Tiến Trung, Trần Hùynh Duy Thức tuy chưa xử nhưng đã có leo thang đàn áp rồi. Cơ quan điều tra khởi đầu đã làm tình làm tội để ép buộc các bị can nhận tội trước báo chí là đã phạm vào điều 88 Bô luật hình sự.

Nhưng phút chót các cơ quan này lại đổi tội danh từ nhẹ là tội tuyên truyền chống Nhà nước sang tội nặng hơn là âm mưu lật đổ chính quyền mà hình phạt tối đa là tử hình. Đổi mà không giải thích được, như mọi người đã thấy trong phiên xử ông Trần Anh Kim, vì sao đã phải đổi tội như thế. Vậy thì chỉ còn là vì muốn leo thang mượn điều 79 này để hù dọa mà khủng bố dân. 

Ngoài ra lại còn bao vây bao chí cấm không cho những cơ quan truyền thông đại chúng được sử dụng các dụng cụ truyền thanh, truyền hình để theo dõi và tường thuật phiên xử. Rõ ràng la một bước leo thang để hòng lên tới đỉnh cao thời toàn trị Xit TaLin, Mao Trạch Đông v.v…

Âm mưu lật đổ chính quyền?

Việt Long: Liệu Nhà nước Việt Nam có thể nói rằng vì điều 79 liên quan tới một tội phạm rất nghiêm trọng nên cần phải xử kín không?

LS Trần Thanh Hiệp: Trên nguyên tắc thì tòa án có quyền lấy quyết định xử kín, nhưng một khi đã cho công chúng tham dự thì tình trạng nửa kín nửa hở là điều không biện minh được. Nhưng leo thang không phải chỉ vì cách xử nửa kín nửa hở này mà là vì ngay chính điều 79 Bộ luật hình sự. Tôi cần đi sâu một chút về luật học để nói cho rõ về điều khoản này.

Việt Long: Mời luật sư nêu ý kiến.

LS Trần Thanh Hiệp: Đúng là ở trong các bộ luật hình sự của hầu hết quốc gia trên thế giới đều có ghi tội danh âm mưu lật đổ chính quyền. Nhưng để xét xử thông qua tội danh ấy thì phải căn cứ vào nội dung của nó chứ không thể chỉ dựa vào danh xưng mà thôi.

Và ở trong nội dung này phải định nghĩa thế nào là “âm mưu”, là “lật đổ”, là “chính quyền”. Chứ không phải bất cứ một hành vi nào hoặc là ý nghĩ, quan điểm hoặc là tinh cảm không ưa hay ngay cả muốn thay đổi chính quyền tại chức cũng có thể bị ghép vao tội âm mưu lật đổ chính quyền được.

Luật sư Trần Thanh Hiệp.

Bộ luật hình sự đương hành ở Việt Nam trái lại nơi điều 79 cực kỳ mơ hồ về cách định nghĩa tội danh lật đổ chính quyền. Vì chỉ thấy nói rằng: ”Người nào hoạt động hoặc tham gia tổ chức nhằm lật đổ chính quyền nhân dân thì bị phạt như sau….”, tuyệt nhiên không xác định thế nào là lật đổ chẳng lẽ một đề nghị bằng lời phát biểu hay bằng bài viêt thay đổi để chế độ xấu trở thành tốt cũng bị coi là lật đổ chính quyền hay sao?

Việt Long: Dù coi đó là một điều khoản mơ hồ chăng nữa thì luật sư căn cứ vào đâu để khẳng định rằng tự bản thân sự mơ hồ đó là một bước leo thang?

LS Trần Thanh Hiệp: Bộ luật hình sự năm 2000 hiện đang áp dụng dưới chế độ đương hành ở Việt Nam là một kiến trúc hính luật thoát thai từ bộ luật hình sự năm 1995 là con đẻ của chế độ chuyên chính vô sản toàn trị  được thiết lập năm 1980. Trong khung cảnh chính trị đó thì người ta hiểu được vì sao không một ai nếu không phải là Đảng Cộn sản Việt Nam có quyền thay đổi chế độ và loại tôi phạm lật đổ mơ hồ kiểu điều 79 có cơ sở ý thức hệ để biện minh.

 Nhưng cuối thập niên 1980 và đầu thập niên 1990, cả hệ thống độc tài toàn trị cộng sản ở Đông Âu và Liên Xô cũ sụp đổ, Đảng cộng sản cầm quyền ở Việt Nam năm 1992 và 2001 đã phải sửa đổi hiến pháp để đổi mới,  từ bỏ chuyên chê để di vào dân chủ và hội nhập vào cộng dồng thế giới.

Điều 3 của Hiến pháp, văn bản sửa đổi và bổ sung năm 2001 đã ghi rằng “Nhà nước bảo đảm và không ngừng phát huy quyền làm chủ về mọi mặt của nhân dân, thực hiện mục tiêu dân giàu nước mạnh, xã hội công bằng dân chủ văn minh, mọi người có cuộc sống ấm no, tự do, hạnh phúc…”

Điều 3 này từ tinh thần đến văn tự đã long trọng và công khai dưới hình thức thành văn công nhận cho bất cứ một người dân nào với tư cách là một thành tố của người chủ tập thể đất nước cũng có quyền tự do suy nghĩ, đề xuất đường lối thực hiện một xã hội văn minh, dân chủ.

Luật sư Lê Công Định trên cơ sở những kiến thức hiện đại về luật học cũng như về chính trị học của ông nếu có đưa ra những đề xuất sửa đổi hiến pháp hay soạn thảo mộ hiến pháp mới hoàn bị hơn thì ông chỉ hành sử mộ “quyền chính trị” hợp pháp vì đã được đạo luật tối cao của quốc gia công nhân.

Nhà văn Nguyễn Xuân Nghĩa.

Như vậy, bình thường ra nhà cầm quyền Hà Nội không có cơ sở pháp lý xác đáng và vững chắc để truy tố dưới tội danh lật đổ chính quyền những nhà tranh đấu dân chủ ôn hòa và tiến bộ như Lê Công Định, Nguyễn Tiến Trung, Trần Huỳnh Duy Thức.

Nhưng nếu cứ truy tố bừa bãi rồi bỏ tù họ, như đã xảy ra trong vụ xử Trần Anh Kim thì rõ ràng là một vụ leo thang đàn áp chứ không phải là một vụ xét xử công bằng để thực hiện công lý

Việt Long: Vậy theo luật sư, thế nào là xét xử công bằng để thực hiện công lý?

LS Trần Thanh Hiệp: Theo tôi, phải chấm dứt ngay chính sách đàn áp có hệ thống và quy mô mà nhà cầm quyền Hà Nội đang muốn đi tới cùng. Để giữ cho xã hội có trật tự và ổn định, phải áp dụng nghiêm chỉnh pháp luật.

Muốn vậy phải sửa đổi càng sớm càng tốt hệ thống pháp luậ công cụ đàn áp để thay thế bằng một hệ thống pháp tôn trọng và bảo vệ nhân quyền. Tôi tin rằng nếu chọn hướng đi mới này nhà cầm quyền Hà Nội sẽ nhận được sự trợ lực rộng lớn ở khắp mọi nơi trên thế giới.

Việt Long: Xin cảm ơn luật sư Trần Thanh Hiệp và xin được nhắc lại, rằng ý kiến của luật sư Hiệp không nhất thiết phản ánh quan điểm của đài Á Châu Tự Do.

Nhiều vấn đề

Năm người dân bị bắt giam vì bị cáo buộc ném xi măng và sắt của Nhà nước xuống sông. 

Sau khi chính quyền ở Đồng Chiêm xã An Phú tập trung lực lượng công an để triệt hạ tượng thánh giá bằng bê tông dựng trên núi Chẽ từ ngày 6 tháng này thì một tượng thánh giá bằng cây được giáo dân dựng ngay trên bệ thánh giá cũ.

Thế nhưng, tối thứ Bảy vừa rồi thì thánh giá bằng cây cũng bị triệt hạ trước sự phản đối của một số người lên đó để cầu nguyện. Sáng nay, linh mục Nguyễn Văn Liên, phó xứ Đồng Chiêm, kể lại:

“Khoảng 22 giờ đến 22 giờ 15 đêm thứ Bảy ngày 16 người ta lại phá thánh giá dựng tạm bằng tre bương ở trên núi rồi. Dưới chân núi thì nhà nước có tập kết một ít bao xi măng, một ít sắt, nói là chuẩn bị làm một con kênh để dẫn nước vào đồng. 

Thế thì nhà nước bảo là giáo dân quăng hết xi măng và sắt thép của người ta xuống sông. Tôi cũng chỉ nghe báo cáo như vậy chứ thực tế như thế nào thì không biết.

Trong lúc la ó thì tôi có gọi điện cho ông trưởng công an xã là ông Đinh Thành Hoán, xem có tổ công tác nào ở đấy không. Ông ấy bảo không có vấn đề gì đâu, bảo là được rồi để tôi xem rồi tôi báo cáo lại linh mục sau.

Ông cũng có nói với tôi là chắc có sự tranh chấp gì giữa số bà con đi cầu nguyện với mấy người giữ sắt thép ở dưới chân núi Chẽ đó.

Đến sáng hôm sau, tức Chủ Nhật vừa rồi, tôi đi lễ lúc năm giờ rưỡi thì nghe báo là đã có người bị bắt tức anh Đảng  và chị Hường. Hỏi lý do thì bảo là hôm qua anh Đãng và chị Hường tham gia vào cái việc vất xi măng với sắt thép xuống dưới sông là phá hoại tài sản của nhà nước cho nên bị bắt khẩn cấp.

Hôm qua ngày 18 họ lại bắt thêm ba người nữa. Sáng nay một ông công an huyện là ông Bang vừa vào gặp chúng tôi thì cũng bảo là có một người nữa ra đầu thú tội vất xi măng của nhà nước  xuống dưới sông.”

Vẫn theo lời linh mục phó xứ Nguyễn Văn Liên, sáng hôm qua khi đi lên thôn trên thì vừa ra khỏi làng ông đã thấy một u đất mới đổ ngay tại đấy. Khi trở về, ông lại thấy thêm một ụ đất thứ hai được dựng lên: Tôi đoán là vì hôm qua có một đoàn ở trên Hoài Đức giáo phận Hà Nội xuống nên người ta chận trước như vậy.   

Giáo hạt Cửa Lò cầu nguyện cho Giáo xứ Đồng Chiêm. Photo courtesy of Vietcatholic.

Chưa có cách giải quyết

Mọi người có vào địa phận Đồng Chiêm được không khi mà mọi ngõ ra vào nơi này đều bị chận lại? Linh mục Phan Văn Hà cho biết: “Khi mà nghe đài báo, nhất là Thông Tấn Xã Việt Nam báo rất là tự do không có vấn đề gì, đoàn chúng tôi đi hai ô tô đến đó thì khoảng hai chục công an ra hỏi thăm, kiểm tra giấy tờ.

Chúng tôi  quay trở lại còn bà con giáo dân thì lội qua sông để vào nhà thờ Đồng Chiêm. Tôi gọi cho một anh công an thành phố Hà Nội, bảo nếu không cho tôi vào thì tôi sẽ thông báo cho các giáo xứ biết rằng không được tự do đi lại. Thì công an dẫn cho tôi vào bằng đường bộ mà không ngăn cản bởi vì có lệnh cấp trên rồi.

Mười một giờ thì tôi dâng lễ cùng kinh mục Dương Đắc Tiến thuộc giáo phận Hưng Hóa. Linh mục Tiến cùng đi với tôi, cả hai được vào bằng đường bộ.”

Linh mục Nguyễn Văn Hữu, chánh xứ Đồng Chiêm, cho hay chưa có biện pháp nào tạm gọi là  ổn thỏa để có thể giải quyết tình hình tranh chấp :

“Giáo  xứ Đồng Chiêm vẫn bị chốt chặt, vẫn kiểm soát người ra người vào. Người ở xa đến thì không được vào.   Trong làng hiện có tới mấy trăm công an mặc thường phục, họ ăn ở trong một số gia đình là cán bộ ở trong làng đây.

Hiện nay thì chúng tôi cũng đang xúc tiến việc đối thoại để làm sao dựng lại được cây thánh giá. Chính quyền đã triệt hạ rồi, đập phá rồi, thì giáo dân lại dựng lại. Cái mong muốn của giáo dân là dựng lại ở chỗ cũ, chính quyền thì cứ muốn ở phía dưới.

Tôi cũng bảo là cố tìm biện pháp trung gian, có thể ở chỗ nào đó trông tạm được. Chính quyền cứ vẫn muốn giữ ở bên dưới cơ, các ông cứ giữ khư khư ý kiến của các ông. Rồi dân mà cũng giữ khư khư ý kiến của dân thì không thể nhất trí được với nhau.”

Ông Bang, phụ trách công an tôn giáo tại Đồng Chiêm, khẳng định với đài Á Châu Tự Do rằng chuyện mong muốn dựng lại tượng thánh giá tại địa điểm đã bị phá đi trên núi Chẽ dứt khoát là không thể được vì đó là đất do chính phủ  quản lý.

Năm giáo dân bị bắt hôm thứ Bảy và Chủ Nhật, ông Bang nói tiếp, gồm bà Hường, ông Đảng, bà Heo, bà Dậu và bà Quyết, sẽ bị xét xử theo pháp luật vì có hành động phá hoại tài sản của nhà nước.